Żvilupp – SKALI Gudja

Attivita’: Mixja Kulturali mal-Gudja – Heritage Trail

Il-Ħadd 13 t’Ottubru fl-Okkażjoni taċ-Ċelebrazzjonijiet tal-Jiem Ewropej tal-Wirt, SKALI Gudja organizzat Mixja Kulturali madwar il-Gudja. Matul il-mixja Maria Serpina tat tagħrif storiku dwar diversi siti u monumenti interessanti li jżejnu lil dan ir-raħal. Din il-mixja, li ħaditna madwar it-toroq, sqaqien u mogħdijiet fil-kampanja tal-Gudja tifforma parti minn proġett akbar ta’ Heritage Trail jiġifieri mappa tal-postijiet ta’ interess fil-Gudja u tagħrif qasir dwarhom, li SKALI Gudja qiegħda tipprepara bil-għan li jitnieda aktar tard din is-sena.

Il-mixja bdiet minn Birmiftuħ fejn is-Sur Rizzo voluntier ma’ Din L-Art Ħelwa qasam ma dawk preżenti tagħrif storiku dwar din il-kappella ġojjel arkitettoniku fil-periferija tal-Gudja, imżejjen b’affreski medjevali li jmorru lura mijiet ta’ snin. Fost is-siti u l-monumenti ta’ interess kien hemm ukoll il-Ġnien tal-Kmand, in-Niċċa tal-Madonna tal-Grazzja, il-Kappella tal-Lunzjata, in-niċċa tal-Madonna taċ-Ċintura, il-Kappella ta’ Santa Katerina, il-Knisja Parrokkjali ddedikata lill-Assunta, diversi niċeċ u l-Kappella Ta’ Loretu fost oħrajn.

Finalment dawk preżenti setgħu igawdu kikkra te jew kafè u qagħaq ippreparati apposta għall-okkażjoni fuq iz-zuntier tal-Kappella Ta’ Loretu filwaqt li jgawdu l-kampanja naturali u suġġestiva li joffri dan is-sit.
Mixja Kulturali mal-Gudja – Heritage Trail

Fl-Okkażjoni taċ-Ċelebrazzjonijiet tal-Jiem Ewropej għall-Wirt, SKALI Gudja ser tkun qed torganizza Mixja Kulturali madwar il-Gudja. Din il-mixja, li ser toħodna mat-toroq, sqaqien u mogħdijiet fil-kampanja tal-Gudja fejn ser inżuru siti u monumenti storiċi, tifforma parti minn proġett akbar ta’ Heritage Trail jiġifieri mappa tal-postijiet ta’ interess fil-Gudja u tagħrif qasir dwarhom, li qed tipprepara SKALI Gudja bil-għan li jitnieda aktar tard din is-sena.

Nibdew il-mixja Birmiftuħ u nispiċċaw ġewwa Ta’ Loretu!

Bħalma nagħmlu s-soltu, ser nispiċċaw il-mixja bi ftit te u kafè u xi tnaqqir. Ejjew u ħudu pjaċir magħna. Ser tingħata informazzjoni storika u interessanti ma’ kull waqfa qasira li ser nagħmlu. Narawkom.

DATA: 13 ta’ Ottubru 2024
ĦIN: 4:00pm-5:30pm
POST TA’ TLUQ: KAPPELLA TA’ BIRMIFTUĦ
Konsultazzjoni Pubblika – Proposti Ambjentali Gudja (3); L-immaniġjar u t-tnaqqis tal-iskart

English Version of the published document can be found here

SKALI Gudja qiegħda fi proċess ta’ konsultazzjoni mar-residenti, fuq dokument ta’ proposti marbuta ma’ titjib ambjentali għal-Gudja. Din il-ġabra ta’ proposti ser tiġbor fiha sebgħa u għoxrin (27) proposta għal Gudja iktar ‘ħadra’ u sostenibbli, maqsumin fi tlett taqsimiet; Spazzji Pubbliċi, Trasport u L-immaniġjar u t-tnaqqis tal-iskart.

Din hija it-tielet u l-aħħar taqsima tad-dokument ‘Proposti Ambjentali Gudja’, li llum qiegħda tniedi l-Għaqda, bil-għan li ġewwa l-Gudja jiġi ġġenerat inqas skart. Jekk tippreferu taqrawh bl-ingliż, tistgħu issibu l-ħolqa fil-bidu ta’ dan l-artiklu, jew taħt din il-formola li permezz tagħha nitolbukom tgħaddulna l-kummenti tagħkom. Iż-żmien għall-pubbliku sabiex jissottometti il-kummenti tiegħu fuq dawn il-proposti jgħalaq nhar il-Ħadd 2 ta’ Lulju 2023. Huwa fil-pjan tal-Għaqda li fi tmiem dal-proċess tkun f’pożizzjoni li tippubblika dawn il-proposti riveduti mir-residenti, u tibda tinkoraġġixxi ‘l-awtoritajiet jimplementaw dawn il-proposti.

^{Veduta tal-Kappella Birmiftuħ u il-Knisja Parrokkjali, iffotografat minn SKALI Gudja fl-2020}
Konsultazzjoni Pubblika – Proposti Ambjentali Gudja (2); Trasport

English Version of the published document can be found here

Wara li għaxar tijiem ilu, fl-okkażjoni ta’ Earth Day, SKALI Gudja nediet għall-ewwel darba proċess ta’ konsultazzjoni mar-residenti fuq dokument mimli proposti ambjentali għar-raħal tal-Gudja. Dan id-dokument jiġbor fih sebgħa u għoxrin (27) proposta għal Gudja iktar ‘ħadra’ u sostenibbli, maqsumin fuq 3 kapitli.

Din hija it-tieni parti tad-dokument ‘Proposti Ambjentali Gudja, bit-tema ta’ Trasport, li qed nippublikaw hawn. Jekk tippreferu taqrawh bl-ingliż, tistgħu issibu l-ħolqa fil-bidu ta’ dan l-artiklu, jew taħt din il-formola li permezz tagħha nitolbukom tgħaddulna l-kummenti tagħkom. Huwa l-għan tal-Għaqda li tmiem dal-proċess tkun f’pożizzjoni li tippubblika dawn il-proposti riveduti mir-residenti, u sabiex tkun tista’ tibda tinkoraġġixxi ‘l-awtoritajiet jimplementaw dawn il-proposti.

L-aħħar parti ta’ dan id-dokument ser ikun qed jiġi ppubblikat fuq il-webiste tal-Għaqda fil-jiem li ġejjin.

^{Ritratt meħud waqt l-attivita’ ‘Nofstanhar ma’ SKALI’ tat-23 t’ April 2023, li organizzat SKALI Gudja}
Konsultazzjoni Pubblika – Proposti Ambjentali Gudja (1); Spazzji Pubbliċi

English Version of the published document can be found here

Dan it-tmiem il-ġimgħa, fl-okkażjoni ta’ Earth Day li tiġi ċċelebrata mad-dinja kollha fit-22 t’April, SKALI Gudja nediet proċess ta’ konsultazzjoni mar-residenti fuq dokument li jġib l-isem ta’ Proposti Ambjentali Gudja.

Dan id-dokument jiġbor fih sebgħa u għoxrin (27) proposta għal Gudja iktar ‘ħadra’ u sostenibbli, maqsumin fuq 3 kapitli.

“Introduzzjojni
Dawn il-proposti qegħdin jiġu ppreżentati bil-għan li jkollna Gudja iktar konxja
fuq aspetti ambjentali, kemm bħala lokalità ġeografika u kif ukoll bħala
residenti. L-għan ewlieni huwa li r-residenti, sidien jew investituri ta’
stabbilimenti, organizzazjonijiet u kif ukoll l-Kunsill Lokali jaħdmu flimkien
sabiex iwettqu dawn il-proposti ambjentali.”

Din hija l-ewwel parti tad-dokument bl-isem ta’ Spazji Pubbliċi, li tistgħu ssibu hawn, kemm bil-Malti kif ukoll bl-Ingliż. Inħeġġukom taqraw dan id-dokument u tgħaddulna l-kummenti tagħkom permezz ta’ din il-formola, sabiex l-Għaqda tkun f’pożizzjoni li tippubblika dawn il-proposti riveduti mir-residenti, u sabiex tkun tista’ tibda tinkoraġġixxi ‘l-awtoritajiet jimplementaw dawn il-proposti.
Il-kumplament ta’ dan id-dokument ser ikun qed jiġi ppubblikat fuq il-webiste tal-Għaqda fil-jiem li ġejjin.

^{Ritratt meħud waqt il-Mixja Botanika tad-19 ta’ Marzu 2023, li organizzat SKALI Gudja}
Petizzjoni kontra l-għoli propost ta’ Skyparks 2

Bħala SKALI Gudja bdejna din il-petizzjoni biex noġġezzjonaw għall-għoli tal-propost Skyparks 2 ġewwa l-Ajruport ta’ Malta, viċin il-kappella ta’ Birmiftuħ. L-applikazzjoni PA/05708/22 qed tipproponi l-bini ta kumpless massiv ta’ l fuq minn tmien sulari. Inħeġġu lill-Gudjani, ġirien u l-poplu kollu jingħaqad magħna biex nipproteġu lir-raħal tagħna minn dan il-bini massiċċ.

“Jekk dan il-proett jiġi approvat, Skyparks 2 se joħloq impatt negattiv kbir fuq ir-raħal tal-Gudja, speċjalment fuq il-Kappella ta’ Bir Miftuħ. Ejja nissalvagwardjaw il-patrimonju kulturali, l-estetika u l-kuntest ta’ dan ir-raħal imsawwar bi storja,
kultura u natura imprezzabbli.
Din il-petizzjoni se tintbagħat lil Prim Ministru, Malta International Airport, l-Awtorità tal-Ippjanar, is-Sovrintendenza tal-Patrimonju Kulturali, il-Ministeru għax-Xogħlijiet Pubbliċi u l-Ippjanar u l-Ministeru Tal-Kultura.”

^{Il-bini kif ser jidher minn Dawret il-Gudja}

^{Il-bini kif ser jidher minn Birmiftuħ}

Iffirma il-petizzjoni hawn: https://chng.it/Z97MmKZsjV
Stqarrija fuq ix-xogħlijiet fit-toroq Santa Katarina, id-Dejqa u Ġużeppi Pace

^[1]

Ix-xogħlijiet fi Triq Santa Katarina, Triq id-Dejqa u fi Triq Ġużeppi Pace, issa ilhom li bdew aktar minn sena. Kull xogħol infrastrutturali minnu nnifsu joħloq inkonvenjent għal min joqgħod biswitu jew jiffrekwenta l-akwata. F’dan il-każ l-inkonvenjent huwa wieħed estiż minħabba l-ammont ta’ xhur li qiegħed jieħu biex jitlesta dan ix-xogħol. Minbarra l-inkonvenjent lir-residenti, hemm ukoll il-fatt li dawn it-toroq kapaċi jkunu perikolużi fl-istat li qegħdin fihom, speċjalment meta tkun nieżla x-xita, għax dawn isiru jiżolqu ħafna, b’ċans li jweġġa’ xi ħadd li jkun għaddej minnhom.

B’referenza għall-minuti tal-laqgħa numru 17/8 tal-14 ta’ Jannar 2020 tal-Kunsill Lokali tal-Gudja, f’punt 0.17.8.b^[2] jidher li x-xogħlijiet bdew b’tenders tal-Kunsill tal-Gudja. Però maż-żmien dan it-tender ġie mħassar mis-sitema tal-EPPS. Dakinhar il-Kunsill kien qabel unaninament li jitlob li Triq Santa Katerina ssir minn Infrastructure Malta filwaqt li l-Kunsill jerġa’ joħrog tenders għal Triq Ġużeppi Pace u Triq id-Dejqa. Però jidher li x-xogħol li għamlu Infrastructure Malta ma kienx wieħed ta’ kwalità tant li fil-minuti tal-laqgħa numru 35/8^[3] tal-Kunsill lokali tal-Gudja, li saret fid-19 ta’ Novembru 2020, f’punt 035.10.1, is-Sindku tistqarr li hemm diversi xogħlijiet li l-Kunsill jixtieq li Infrastructure Malta tagħmel f’dawn it-toroq, fosthom sistema ta’ gutters. Is-Sindku talbet ukoll sabiex terġa’ ssir laqgħa oħra mal-periti tal-Kunsill u l-kuntrattur, flimkien mal-kunsilliera kollha, biex jiġu diskussi anke l-ispejjeż tax-xogħlijiet li ser jiżdiedu lill-kuntrattur tal-Kunsill minħabba xi nuqqasijiet li saru minn Infrastructure Malta.

Skali Gudja tixtieq tappella lill-Kunsill Lokali tal-Gudja biex jipprovdi aġġornament bl-aħħar żviluppi ta’ għalfejn ix-xogħol ilu wieqaf tant u qiegħed idum daqshekk biex jitlesta. Barra minn hekk Skali Gudja titlob ukoll informazzjoni ta’ kif se jkun qiegħed jimxi ’l quddiem dan il-proġett. Dan sabiex ir-residenti tal-Gudja, speċjalment min jgħix f’dawn it-toroq, jinżammu aġġornati u involuti f’dak li jkun qiegħed jiġri. L-Għaqda tappella wkoll lill-awtoritajiet u lil kull min hu involut f’dawn ix-xogħlijiet biex dawn jitlestew kemm jista’ jkun mill-aktar fis possibbli. Dan biex jonqos l-inkovenjent għar-residenti u kif ukoll l-perikli li joħolqu toroq li jitħallew għal żmien twil nofshom lesta.

^[1] Ritratti – Ħajr lil SKALI Gudja

^[2] Minuti pubbliċi >>

^[3] Minuti pubbliċi >>
Stqarrija fuq il-Proġett ta’ Titjib tar-Roundabout tal-Ajruport
^[1]

Fl-aħħar xhur tal-2019, Infrastruttura Malta ħabbret l-intenzjoni li ttejjeb is-sitwazzjoni tat-toroq madwar ir-roundabout ta’ ħdejn l-Ajruport, permezz ta’ flyover^[2] u mina. L-impatt ta’ dan il-proġett ħasseb lil diversi u l-Għaqda SKALI Gudja tinsab ikkonċernata dwar is-salvagwardjar tal-Katakombi ta’ Ħal Resqun, li jinsabu taħt l-imsemmija roundabout (aqra iktar hawn).

Dawn il-Katakombi, minkejja d-daqs tagħhom, huma sinifikanti kemm bħala patrimonju Malti u kif ukoll fuq livell internazzjonali. Dan is-sit instab inċidentalment fl-1887 meta tgħaddiet katusa tal-ilma minn ġo fih. Madanakollu, kien fl-1912 li sar l-ewwel skav mid-Direttur tad-Dipartiment tal-Mużewijiet, Sir Temi Zammit. Dawn il-Katakombi huma deskritti fid-dettall mill-Assoċjazzjoni tal-Arkeoloġija^[3]. Il-Katakombi ta’ Ħal Resqun huma fost l-aktar fdalijiet uniċi u importanti taż-żmien Paleo-Kristjani u dan għax fihom tinqixa li ġiet interpretata bħala The Naming of the Animals – L-Annimali Msemmija, li turi lil Adam isemmi lill-annimali tad-dinja. Ta’ min jgħid li din hija sejba unika fid-dinja. Fl-2008 (GN628/08), dan il-monument ġie skedat mill-Awtorità tal-Ippjanar fi Klassi B (it-tieni l-ogħla klassi ta’ skedar għall-arkeoloġija) flimkien ma żona ta’ lqugħ (buffer zone) ta’ 50 metru, hekk kif tistabbilixxi l-proċedura f’dawn il-każijiet.

Bħala Għaqda bl-għan li tipproteġi l-identità Gudjana, SKALI Gudja hija kkonċernata rigward ir-riskji li l-proġett propost minn Infrastruttura Malta jista’ jġib miegħu fuq dan is-sit ta’ sensittività arkeoloġika. Tinsab imħassba kemm fuq l-effetti immedjati (short-term) li ser iħallu t-tqattigħ u l-iskavar ta’ blat u kif ukoll fuq il-proċess ta’ kostruzzjoni. Tinsab imħassba wkoll fuq l-effetti eventwali (long-term) bl-użu kontinwu tat-toroq ġodda li ser iġib dan il-proġett.

SKALI Gudja tirrikonoxxi sforzi diversi li diġà saru minn Infrastruttura Malta li kkummissjonat studji ġeoloġiċi estensivi fiż-żona ta’ lqugħ u flimkien mas-Sovrintendenza tal-Patrimonju Kulturali kkummissjonat lil Heritage Malta sabiex jiġi ddokumentat fi 3D il-Katakombi permezz ta’ LiDAR Scan biex jiġu mmudellati problemi u soluzzjonijiet tal-proġett. Għal din l-iscan li saret ftit xhur ilu, kien hemm ukoll preżenti wieħed mill-membri ta’ SKALI Gudja.

L-Għaqda tixtieq tikkjarifika xi punti sabiex il-pubbliku jkun sew infurmat:
- L-estent sħiħ tal-Katakombi jinsab mgħotti bir-roundabout iżda l-Katakombi ta’ Ħal Resqun huma bil-bosta iżgħar mill-limiti tagħha.
- Qabel l-1887, dawn il-Katakombi kienu kemxejn ikbar; dan għaliex fil-Katakombi nsibu katusa mserrħa fuq ħajt li għalaq l-aċċess għal waħda mill-apsidi li wieħed jista’ biss jassumi d-daqs tagħha. Għal dan nsibu referenza fil-kitbiet ta’ Sir Temi Zammit.
- F’żona sensittiva għall-arkeoloġija bħalma hu l-madwar ta’ Ħal Resqun, hemm possibbiltà ta’ sejbiet arkeoloġiċi oħra. Għal din ir-raġuni, is-Sovrintendenza tal-Patrimonju Kulturali qiegħda tinforza l-ingaġġ ta’ arkeologu kkwalifikat, f’kull ħin, għat-tul ta’ dan il-proġett.
Fuq studji tal-pjanti proposti għal dan il-proġett, SKALI Gudja tixtieq testendi dawn ir-rimarki:
- Il-proġett ser jikkapparra 4,012-il metru kwadru ta’ art agrikola sabiex jitwessgħu numru ta’ toroq eżistenti, li jestendu wkoll ġoż-żona ta’ lqugħ madwar il-Kappella ta’ Bir Miftuħ.
- Numru sostanzjali ta’ siġar u pjanti ser jinqalgħu. Sfortunatament ftit huma dawk proposti li jerġgħu jitħawlu.
Minħabba li ser isir xogħol ’il ġewwa miż-żona ta’ lqugħ tal-Katakombi, is-Sovrintendenza tal-Patrimonju Kulturali rabtet lil Infrastruttura Malta sabiex tiffinanzja Pjan ta’ Konservazzjoni, imfassal u implimentat mill-istess Sovrintendenza. Kundizzjoni oħra hija s-sottomissjoni u l-approvar ta’ metodoloġija separata għal dawk ix-xogħolijiet li jinsabu f’din iż-żona, li trid tinkludi moniteraġġ tal-vibrazzjonijiet indotti.

SKALI Gudja ser tkun qiegħda ssegwi mill-viċin dan il-proġett. Sa minn qabel it-tnedija tal-Għaqda, diversi membri kienu diġà qegħdin isegwu l-proċess u qajmu punti validi lill-pubbliku u lill-awtoritajiet. Minkejja diversi alterazzjonijiet fil-proġett li saru mit-tħabbira tiegħu, SKALI Gudja għadha mħassba u kkonċernata fuq l-mina li ser tgħaqqad Vjal l-Avjazzjoni minn taħt ir-roundabout u ir-riperkussjonijiet li x-xogħol ta’ tqattigħ jista’ jkollu fuq Ħal Resqun.

Skont il-pjanti approvati mill-Awtorità tal-Ippjanar, il-mina ser tgħaddi biss 6.8 metri ’l bogħod mill-estent magħruf tal-Katakombi^[4]. Fil-verità, ix-xogħol ta’ tqattigħ għall-mina ser ikun bla dubju ikbar mill-mina nnifisha u b’hekk mhux ħa tinżamm id-distanza ta’ 6.8 metri mill-Katakombi. Filwaqt li l-Għaqda għandha fiduċja li s-Sovrintendenza tal-Patrmonju Kultrali ser tkun qiegħda tinforza kundizzjonijiet stretti għal dan ix-xogħol, SKALI Gudja xorta temmen li d-distanza ta’ 6.8 metri li tħallew mill-Katakombi mhix biżżejjed. SKALI Gudja konvinta li setgħet tinsab soluzzjoni aħjar.

L-Għaqda SKALI Gudja tifhem li l-akkumulazzjoni ta’ traffiku mar-roundabout tal-Gudja hija problema ċara għar-residenti Gudjani u għal diversi rħula ġirien. Biss tinnota wkoll li x-xogħol fuq proġett ta’ dan id-dimensjoni jpoġġi riskji kbar li wieħed ma jistax jinjora. L-Għaqda għandha riservi fuq il-fiżibilità tal-proġett, b’mod speċjali meta Infrastruttura Malta stess kitbet fid-deskrizzjoni tal-proġett li x-xogħol propost jaf iħalli impatt fuq il-Katakombi. SKALI Gudja tixtieq turi wkoll id-diżappunt tagħha li Infrastruttura Malta fl-ebda stadju fl-ippjanar tal-proġett ma kkonsultat lir-residenti tal-Gudja.

Finalment, ġaladarba l-proġett ser jitwettaq irrispettivament minn probabbiltà għolja ta’ danni fuq is-sit arkeoloġiku u l-ħtif t’art agrikola, l-Għaqda SKALI Gudja tappella lil Infrastuttura Malta sabiex twettaq xogħol tal-ogħla livell u bi preċiżjoni. Hemm bżonn ta’ kawtela stretta, speċjalment meta l-Katakombi ta’ Ħal Resqun jinsabu fiċ-ċentru taż-żona affettwata mit-tqattigħ għall-mina u kull vibrazzjoni indotta ser thedded l-integrità strutturali tal-Katakombi ta’ Ħal Resqun.

^[1] Aqra d-deskrizzjoni tal-proġett hekk kif miktuba minn Infrastruttura Malta hawn >>

^[2] Ritratt meħud minn doc. 110a ta’ PA/728/20 (Applikazzjoni għall-proġett)

^[3] Aqra l-artiklu hawn >>

^[4] Ritratt meħud minn doc. 122g ta’ PA/728/20 (Applikazzjoni għall-proġett)